The structure of the competition- Ranji Trophy History Gujarat 2020 Part 4

By | February 2, 2021

સ્પર્ધાના માળખામાં મહત્ત્વનો ફેરફાર સ્પર્ધા શરૂ થયાના બે દાયકા પછી થયે. રણુજી દૂફી સ્પર્ધા શરૂઆતથી જ નોકઆઉટ રણે નોકઆઉટ એટલે પરાજિત ટીમ સ્પર્ધા- માંથી બાકાત થઈ જાય) રમાતી હતી. વિષમ સંજોગો (વરસાદ, પિચ વગેરેમાં) રમતાં પરાજિત ટીમને તેનું હીર બતાવવાની પૂરતી તક નથી મળતી એવી દલીલ થઈ તે સામે સ્પર્ધા નોકઆઉટ ધારણે રમાય છે એટલે છત મેળવવા દરેક ખેલાડીએ પૂરતો પુરુષાર્થ કરો.

The structure of the competition

જ જોઈએ એવી દલીલ હતી. પણ વિષમ સંજોગોને ધ્યાનમાં લેતાં બેડે બધાને પૂરતી તક મળી રહે તે માટે સ્પર્ધાને નોકઆઉટમાંથી લીગ-કમ-નોકઆઉટ બનાવી. આમ થતાં દરેક ઝોનની ટીમે તેમના બોનમાં બધી ટીમે સામે રમે અને વધુ વિજય મેળવનાર ટીમે કવાર્ટર ફાઈનલમાં આવે. અહીંથી સ્પર્ધા નોક આઉટ ધોરણે રમાય. પાંચ ઝોનની પાંચ વિજેતા ટીમમાંથી એકને બાય મળે, છેલે સેમિફાઈનલમાં બે ટીમ જીતે તે ફાઈનલમાં રમે. નોકઆઉટ કક્ષાએ સ્પર્ધાને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવા દરેક ઝોનની બે ટીમે (ઝોન વિજેતા અને રનર અપ) હવે લીગમાંથી નકઆઉટમાં આવે છે.

સ્પર્ધાના પહેલા વર્ષે સેમિફાઇનલમાં હૈદરાબાદ મુંબઈને વૈકઓવર આપી હતી. (વૈકઓવર એટલે મેચ ન રમીને સામેની ટીમને વિજ્ય ભેટ આપી દેવે) આવું ન બને તે માટે વૈકઓવર આપવા પર પ્રતિબંધ આવ્યું. ડ્રોમાં પરિણમેલી મેચ માટે પહેલા દાવની સરસાઈને આધારે વિજય મળતો.

આથી દરેક ટીમનું લક્ષ પહેલા દાવની સરસાઈ મેળવવા પર જ રહેતું. આ બાબત પણ નિવારવા માટે અને સ્પર્ધાને વધુ રસિક બનાવવા ઝડપી સ્કેટિંગ માટે બેનસ પોઈન્ટ આપવાની પ્રથા શરૂ થઈ. અત્યારે ચાખા વિજય માટે ૨૦ (૧૬ વત્તા ૪ પેઈન્ટ બીજી ઈનિંગ ન રમવા માટે) પૉઇન્ટ મળે છે. વત્તા તે ટીમે જે ઔર કર્યો હોય અને તે પ્રમાણે તેને જે બેનસ પેઈન્ટ મળ્યા હોય તે, બીજો દાવ રમા હોય તે ચેખા વિજય માટે વિજેતા ટીમને ૧૬ પેઈન્ટ મળે વત્તા તેણે રન માટે જે બેનસ પોઈન્ટ મેળવ્યા હોય તે, બોનસ પેઈન્ટ ટીમના પહેલા દાવની પહેલી ૯૦ અને બીજા દાવની પહેલી ૪૦ ઓવરમાં ટીમે જે રન કર્યા હોય તે પ્રમાણે મળે છે.

બેનસ પોઈન્ટ આ રીતે અપાય છે: પ્રથમ ૯૦ ઓવર દરમ્યાન ૧૫૦થી ૧૯ રન માટે ૧, ૨૦૦થી ૨૪૯ રન માટે ૨, ૨૫૦થી ૨૯૯ રન માટે ૩ અને ૩૦૦ રનથી વધુ માટે ૪ પૈઈન્ટ તથા બીજા દાવમાં પહેલી ૪૦ ઓવર દરમ્યાન ૧૦૦થી ૧૨૪ રન માટે ૧, ૧૨૫થી ૧૪૯ માટે ૨, ૧૫૦થી ૧૭૪. રન માટે ૩ અને ૧૭૫ કે તેથી વધુ રન માટે ૪ બાનસ પોઈન્ટ મળે છે, ઍલિંગ માટે પહેલા દાવની ૯૦ ઓવર દરમ્યાન ૩થી ૪ વિકેટ લેવા માટે ૧, ૫-૬ વિકેટ લેવા માટે ૨, શ્વી ૮ વિકેટ માટે ૩ અને થી ૧૦ વિકેટે લેવા માટે જ પૉઈન્ટ તથા બીજા દાવની પ્રથમ ૪૦ ઓવર દરમ્યાન રથી ૩ વિકેટ લેવા માટે ૧, ૪થી ૫ વિકેટ માટે ૨, ૬-૭ વિકેટ માટે ૩ અને ૮થી ૧૦ વિકેટે લેવા માટે ૪ બેનસ પોઈન્ટ મળે છે.

અને ટીમએ સરખા પોઈન્ટ મેળવ્યા હોય તે ટીમે કરેલા રનને તેણે ગુમાવેલી વિકેટથી ભાગીને જે પ્રમાણ આવે તે બે ટીમના પ્રમાણમાં જે ટીમનું પ્રમાણ ઉચ્ચ હોય તેને મોખરે ગણવામાં આવે. આમાં પણ બને ટીમે સમાન રહે તે મેચનું ભાવિ સિક્કો ઉછાળીને કરવામાં આવે છે. બેનસ ઑઈન્ટ મળે છે તેમ પેનલ્ટી પેઈન્ટ પણ કપાય છે. સ્લે ઓવર રેટ માટે ટીમને એવર દીઠ ૪ રનની પેનલ્ટી થાય છે. એટલે કે ઓછી એવર લિંગ કરવા માટે બૅટિંગ કરતી ટીમને આ પેનલ્ટી પોઈન્ટ મળે છે. એક કલાકમાં ઓછામાં ઓછી ૧૨ ઓવર લિંગ કરવી જ જોઈએ. તેથી ઓછી હોય તે પેનલ્ટી થાય.

આ બાબત જરા સ્પષ્ટતાથી સમજી લઈએ. પશ્ચિમ ઝોનમાં મુંબઈ, વડોદરા, ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને મહારાષ્ટ્ર એમ પાંચ ટીમ છે. દરેક ટીમ ઝનની બધી ટીમ સામે વારાફરતી રમે છે. દાખલા તરીકે મુંબઈ અને ગુજરાત વચ્ચેની મૅચ છે. મુંબઈમાં એક દાવ અને ૧૫૮ રનથી વિજય મેળવ્યું, તે મુંબઈને ચોખા વિજય માટે ૧૬ વત્તા બીજો દાવ ન રમવા માટે ૪ ઇન્ટ મળીને કુલ ૨૦ પૉઇન્ટ મળે. ગુજરાતના અને દાવ દરમ્યાન મુંબઈના બલરાએ ૧૦ વત્તા ૧૦ = કુલ ૨૦ વિકેટ મળવી તે માટે ૪ વત્તા ૪ કુલ ૮ પૉઈન્ટ બનસ- ના મળે. ધારો કે મુંબઈ એ પહેલી ૯૦ ઓવર દરમ્યાન ૩૨૦ રન કર્યો તો તે માટે તેને ૪ પૉઈન્ટ બેનસ મળે.

આમ કુલ બેનસ પોઈન્ટ ૧૨ થયા વત્તા ૨૦ રેખા વિજયના મળીને ૩૨ પેઈન્ટ થાય. આ રીતે દરેક ઝોનની ટીમ પઈન્ટ મેળવતી રહે. છેલ્લે જેના વધુ પોઈન્ટ થાય તે ઝોન વિજેતા ગણાય. આ ઝેન વિજેતા ટીમ સેમિફાઈનલમાં આવે, પાંચ ઝનની એક ટીમને બાય મળે અને તે પહેલા રાઉન્બા વિજેતા સામે રમે. પહેલી રાઉન્ડમાં રમનાર ટીમે વોર્ટર ફાઈનલમાં આવી કહેવાય. ચાર ટીમે સેમિ ફાઈનલ રમે, તેમાંથી વિજેતા બે ટીમે વચ્ચે ફાઈનલ રમાય અને ફાઈનલમાં વિજેતા ટીમ રાષ્ટ્રીય ચૅમ્પિયન ગણાય. દરેક ને પિતાના ઝનમાં વિજેતા થનાર ટીમ માટે જુદી જુદી ટ્રોફીઓ પણ શરૂ કરી છે.

સેન્ટ્રલ (મધ્ય) નમાં વિજેતા થનાર ટીમને મવાર દ્રોફી, પૂર્વ ઝોનમાં મેના મિરર મેરિચલ ચેલેન્જ કપ, ઉત્તર ઝોનમાં દેવરાજપુરી ટ્રોફી, દક્ષિણ ઝોનમાં એમ. ડી. સુંદરરાજન ટ્રોફી અને પશ્ચિમ ઝોનમાં તાલીમ દ્રોફી અપાય છે. પધાંનાં પચાસ વરસ દરમ્યાન હજાર ખેલાડીઓ રપર્ધામાં રમી ચૂક્યા છે. એ બધાનાં નામ આપવાનું શક્ય નથી, આ સ્પર્ધાની નિપજ રૂપે જ ટેસ્ટ ક્ષેત્રે ખેલાડીઓ આવ્યા છે. કેટલાકની પસંદગી એક યા બીજા કારણે ટેસ્ટ માટે નથી થઈ તે બીજા કેટલાક રણુજી ફીમાં ઉત્તમ દેખાવ કરી ટેટ ક્ષેત્રે પ્રવેશ્યા પછી ઝંખવાઈ ગયા છે.

રણજી ટ્રોફીમાં બહુ જાણીતાં નામમાં વિજય મરચન્ટ, વિનુ માંકડ, ડી, બી, દેવધર, બી, બી. નિમ્બાલકર, માધવ મંત્રી, ચંદુ સરવટે, ચંદુ બેડે, વિજય હારે, વિજય માંજરેકર, પંકજ ય, રૂસી મોદી, લાલા અમરનાથ, સૈયદ મુસ્તાક અલી, ગુંડલ્પા વિશ્વનાથથી આજની પેઢીના કિરણ મરે, ચંદ્રકાંત પંડિત, કપિલદેવ, ભારતની પ્રખ્યાત સ્પિન ચેકડી બેદી, પ્રસન્ના, ચંદ્રશેખર, વેંકટરાઘવન છે. ઓછો થતો જતો રસ એક સમય હતો જ્યારે ભારતના નામી ખેલાડીઓને રમતા જેવા કે લોક ઊમટતા, પણ આજે રણછ.

ફી મૅચેમાં દેશના નામી ખેલાડીઓ રમતા હોવા છતાં બેથી ત્રણ હજાર લેકે જ આવે છે. તેમાંય મુખ્યત્વે શાળા-કૅલેજના વિદ્યાર્થીઓ જ હોય છે. મુંબઈમાં ક્રિકેટની ૩૦૦ ઉપર કલબ છે. આ દરેક કલબની ક્રિકેટ ટીમ હોય છે. પણ આમાંના કેઈ રણછ દ્રોફી મૅચ જોવા આવતા નથી. તેને મૅચ જોવા આવવાનું આકર્ષ થાય તે માટે ટિકિટના દર જુદા જુદા વર્ગમાં બે રૂપિયાથી માંડીને સાત કે દસ રૂપિયા સુધીના હેાય છે. સિઝન ટિકિટને ભાવ પણ સસ્ત હોય છે.

અને છતાં સ્પર્ધા લેકને રસ ગુમાવી રહી છે એટલે સ્પર્ધાને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવા, તેમાં રસ લાવવા પુનઃ નેકઆઉટ ધારણ દાખલ કરવાની ચર્ચા હાલ થઈ રહી છે. રણુજી ટ્રોફીની એક મૅચની મુદત ત્રણ દિવસની છે, પછી પરિણામ ન આવતાં સેમિફાઈનલ ચાર અને ફાઈનલ પાંચ દિવસની બનાવાઈ તોપણ પરિણામ ન આવે એવું બને છે. રાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા રણજી ટ્રોફીને મૂળ હેતુ રાષ્ટ્રીય ટેસ્ટ ટીમ માટે દેશના શ્રેષ્ઠ ખેલાડીઓ મેળવવાને છે એ જોતાં નવેદિત ખેલાડીઓમાં ટેસ્ટને મિજાજ અને શારીરિક સુસજજતા કેળવવા રણજી ટ્રોફીની મૅચ પાંચ દિવસની જ રાખવી જોઈએ.

પૈસામાં માટે તફાવત ટેસ્ટમાં રમતા ખેલાડીને આજે ટેસ્ટ દીઠ પાંચ હજાર રૂપિયા મળે છે જ્યારે રણજી ટ્રોફીમાં રમતા ખેલાડીને એક હજાર રૂપિયા મળે છે. ટેસ્ટ રમતા ખેલાડીને પૈસાના આ તફાવતને કારણે ઘણી વાર અમુક મેચમાં રમવાને રસ નથી હોતું અને તે એક યા બીજું બહાનું કાઢીને મૅચ રમવામાંથી છટકી જાય છે. ટેસ્ટમાં રમતા ખેલાડીને વળતરની આ રકમ બેડ ચૂકવે છે જ્યારે રણજી ટ્રૉફીમાં દરેક ક્રિકેટ સંઘ રકમ ચૂકવે છે.

બોર્ડ દરેક સંધને લીગ મેં માટે અમુક રકમ આપવી જોઈએ અને ટેસ્ટ રમતા ખેલાડીને પણ રણુજી ફીમાં રમવાનું ફરજિયાત બનાવવું જોઈએ. આવું થાય તે જ મૅચમાં સ્ટાર ખેલાડીઓ રમે અને મેચનું આકર્ષણ વધે. દેશમાં સ્ટેડિયમ બંધાવાં જોઈએ અને મેદાનની જાળવણી તથા પિચ બનાવવા પર ધ્યાન અપાવું જોઈએ.

આ પિચે ટેસ્ટ કક્ષાની હોવી જોઈએ. જોકે હવે, રણજી દ્રોફી મેચે પણ સ્પેન્સર થવાની છે એટલે ક્રિકેટ સંપ પરને નાણુકીય બેજો થડે હળવે થશે. પણ તે સાથે નબળી ટીમે વચ્ચેની મેચ પૅન્સર કરવા કોઈ આગળ નહીં આવે એ ભયસ્થાન પણ છે. બીજી વન-ડે મેચ જરૂરી પાંચ દિવસની ટેસ્ટની નીરસતા વન-ડે ક્રિકેટ ટૂર કરી છે એટલે રણજી ટ્રોફી મેચને પણ મર્યાદિત ઓવરની મેચ બનાવવાનું સૂચન છે.

Summary

વન-ડે ક્રિકેટમાં ખેલાડીને તેનું હીર દાખવવાની એક જ તક મળે છે જ્યારે ત્રણ, ચાર કે પાંચ દિવસની મેચમાં તેને બે તક મળે છે. વળી વધુ દિવસની મેચ ખેલાડીની શારીરિક સુસજજતા માગી લે છે. પરંપરાગત ક્રિકેટને કઈ પર્યાય નથી. ક્રિકેટનું આ સ્વરૂપ જળવાવું જોઈએ. વન-ડે ક્રિકેટ એ પરંપરાગત ક્રિકેટને જવાબ નથી. વન-ડે ક્રિકેટ માટે શ્રેષ્ઠ ખેલાડીઓ મેળવવા રણુજી ફી જેવી બીજી કોઈ વન-ડે ક્રિકેટ સ્પર્ધા શરૂ કરવી જોઈએ.

Leave a Reply

Your email address will not be published.